Nếu dây cung bung ra ngoài, bạn hãy bình tĩnh xác định nó đang chọc má hay chỉ tuột nhẹ. Phủ sáp chỉnh nha lên đầu dây để khỏi xước má, dùng đầu tẩy bút chì sạch đẩy dây về vị trí cũ, rồi gọi phòng khám đặt lịch. Đa số tình huống này không nguy hiểm.

Bài viết mang tính tham khảo, giúp bạn xử trí ban đầu khi chưa đến được phòng khám. Mọi sự cố khí cụ vẫn cần bác sĩ chỉnh nha đã trực tiếp thăm khám kiểm tra và chỉnh lại đúng kỹ thuật.

Dây cung bung ra ngoài thì xử lý thế nào ngay?

Sơ đồ ba tình huống dây cung bung: chọc má, tuột rãnh, cong vênh

Có ba bước cho hầu hết trường hợp. Một, xác định dây cung đang ở tình trạng nào: đầu dây thừa thò ra chọc má, dây tuột khỏi rãnh mắc cài cuối, hay dây cong vênh khỏi hàng. Hai, nếu đầu dây cọ vào má làm đau, phủ sáp chỉnh nha lên ngay để ngăn xước niêm mạc (theo AAO, 2024). Ba, gọi phòng khám báo tình hình và đặt lịch để bác sĩ chỉnh lại.

Điều nên tránh: tự cắt dây cung bằng kéo hay kìm ở nhà, tự bẻ mạnh dây bằng tay, và tiếp tục nhai đồ cứng ở bên răng đó. Nếu chỉ tuột nhẹ và không gây khó chịu, bạn vẫn ăn uống bình thường với đồ mềm rồi chờ tới lịch hẹn gần nhất, không cần hoảng.

Vì sao dây cung bị tuột hoặc bung ra?

Phần lớn là do lực cắn hoặc lực nhai vượt quá sức giữ của thun buộc và rãnh mắc cài. Theo nghiên cứu của Nimplod và cộng sự (2021) trên Dental Press Journal of Orthodontics, khí cụ chỉnh nha được thiết kế để bong ra ở một ngưỡng lực gỡ vừa phải, nên một lực mạnh bất ngờ khi cắn đồ cứng dễ làm dây cung trượt khỏi vị trí. Dental Press J Orthod PMID 34190770

Vì vậy các thủ phạm quen thuộc là đá lạnh, kẹo cứng, mía, sụn, các loại hạt, bánh mì vỏ giòn, cùng thói quen cắn bút và móng tay. Ngoài ra, ở những lần siết cuối khi răng đã dịch chuyển nhiều, đoạn dây cung thừa phía sau răng cối có thể dài ra và thò vào má. Đây là hiện tượng bình thường khi răng đã thẳng dần, không phải lỗi của bạn.

Đầu dây cung thừa chọc vào má thì làm sao giảm đau?

Sáp chỉnh nha là cách an toàn và nhanh nhất. Bạn vo một viên sáp nhỏ bằng hạt đậu, lau khô vùng mắc cài rồi bịt lên đầu dây đang chọc, sáp sẽ tạo lớp đệm ngăn ma sát với má (theo AAO, 2024). Cách dùng sáp có trong bộ dụng cụ chăm sóc khi niềng.

Nếu đầu dây thò ra nhiều, bạn có thể dùng đầu tẩy của một chiếc bút chì sạch đẩy nhẹ dây cung ép sát vào răng hoặc bẻ cong nhẹ phần thừa vào trong. Một chiếc nhíp đã rửa sạch cũng giúp đẩy dây tuột về lại rãnh mắc cài. Làm nhẹ tay, không cố sức. Trong lúc chờ, súc miệng nước muối ấm giúp vết loét ở má mau lành và giảm rát.

Có tự cắt đầu dây cung thừa ở nhà được không?

Không nên. Dù nhiều hướng dẫn trên mạng mách dùng kìm bấm móng tay cắt đoạn dây thừa, đây là việc nên để bác sĩ làm vì cắt sai có thể khiến mẩu dây nhỏ văng vào đường thở hoặc làm xô lệch cả cung răng (theo AAO, 2024). Qua quan sát thị trường của Pi Dentist, khá nhiều người niềng tự cắt dây tại nhà khi đầu dây chọc má vào buổi tối. Đây là quan sát thị trường của Pi Dentist, không phải số liệu của một phòng khám cụ thể.

Giải pháp an toàn hơn là phủ sáp che đầu dây để chịu tạm qua đêm, rồi hôm sau đến phòng khám cắt đúng dụng cụ. Chỉ trong tình huống đầu dây quá dài gây đau dữ dội mà không thể đến phòng khám trong nhiều ngày, bạn mới cân nhắc dùng kìm cắt móng tay đã tiệt trùng cắt sát, và nên gọi hỏi ý kiến bác sĩ trước khi làm.

Dây cung bung có cần đến phòng khám gấp không?

Phụ thuộc vào triệu chứng. Phần lớn trường hợp dây cung tuột hay chọc má không phải cấp cứu, bạn xử lý tạm bằng sáp rồi đặt lịch trong vài ngày tới là được (theo AAO, 2024). Việc để dây cung lệch quá lâu chủ yếu làm chậm tiến độ chứ ít khi gây hại tức thì.

Bạn cần liên hệ phòng khám sớm hơn nếu đầu dây gây loét má kéo dài không đỡ, dây cung bung ra hẳn khiến nguyên đoạn răng lỏng lẻo, hoặc bạn nuốt hay hít phải một mẩu dây. Dấu hiệu cần đến cơ sở y tế ngay là ho sặc dữ dội, khó thở hay đau ngực, vì đó có thể là mẩu khí cụ lọt vào đường thở. Tình huống này hiếm, nhưng biết trước giúp bạn phản ứng đúng. Đây cũng là một trong các sự cố niềng răng thường gặp mà bài tổng hợp của Pi đã liệt kê cùng cách xử lý.

Làm sao hạn chế dây cung bung lần sau?

Ăn uống đúng cách là yếu tố quan trọng nhất. Bạn cắt nhỏ thức ăn, tránh cắn xé trực tiếp bằng răng cửa, và hạn chế đồ cứng dai như đã kể ở trên. Cách ăn khi niềng được Pi nói kỹ trong bài ăn uống khi niềng răng.

Ngoài ra, bỏ thói quen cắn bút, cắn móng tay và nhai đá. Nếu bạn chơi thể thao va chạm, hỏi bác sĩ về máng bảo vệ. Khi thấy đầu dây thừa bắt đầu thò ra sau mỗi lần siết, hãy báo bác sĩ ở buổi hẹn kế để cắt gọn, đừng đợi tới lúc nó chọc đau má mới xử lý. Nếu cùng một vị trí dây cứ bung lặp lại, đó là tín hiệu nên để bác sĩ kiểm tra lại khớp cắn và cách buộc dây.

Tài liệu tham khảo

  1. American Association of Orthodontists (2024). What is an Orthodontic Emergency? aaoinfo.org
  2. Nimplod P, Tansalarak R, Sornsuwan T (2021). Debonding strength of metal and ceramic brackets. Dental Press Journal of Orthodontics 2021;26(3):e2119177. PMID 34190770

Nguyễn Như Ngọc, Founder & Content Researcher, Pi Dentist. Trang tác giả: https://pidentist.vn/tac-gia/nguyen-nhu-ngoc