Nếu mắc cài bị rớt, bạn hãy bình tĩnh giữ lại mắc cài đó, không tự dán lại bằng keo. Mắc cài còn dính trên dây cung thì để nguyên và phủ sáp chỉnh nha cho khỏi cọ má. Sau đó gọi phòng khám đặt lịch gắn lại sớm. Phần lớn tình huống này không nguy hiểm.
Bài viết mang tính tham khảo, giúp bạn xử trí ban đầu khi chưa đến được phòng khám. Mọi sự cố khí cụ vẫn cần bác sĩ chỉnh nha đã trực tiếp thăm khám kiểm tra và gắn lại đúng kỹ thuật.
Mắc cài bị rớt thì cần làm gì ngay?

Có ba bước đơn giản cho hầu hết trường hợp. Một, xác định mắc cài đang ở tình trạng nào: còn dính trên dây cung, rời hẳn ra, hay đã nuốt phải. Hai, nếu mắc cài còn trong miệng, giữ lại để mang đến phòng khám; nếu cọ vào má thì phủ sáp chỉnh nha lên (theo AAO, 2024). Ba, gọi phòng khám báo tình hình và đặt lịch gắn lại.
Điều nên tránh: tự dán lại mắc cài bằng keo dán thông thường, tự bẻ hay cắt dây cung, và tiếp tục nhai đồ cứng ở bên răng đó. Qua quan sát thị trường của Pi Dentist, khá nhiều người niềng có thói quen lấy keo hoặc băng dính cố định tạm mắc cài tại nhà. Đây là quan sát thị trường của Pi Dentist, không phải số liệu của một phòng khám cụ thể. Cách này không an toàn vì keo lạ có thể nuốt phải và làm răng dịch sai hướng.
Vì sao mắc cài bị bung ra?
Phần lớn là do lực cắn vượt quá sức bám của lớp keo nha khoa. Theo nghiên cứu của Nimplod và cộng sự (2021) trên Dental Press Journal of Orthodontics, mắc cài kim loại được dán để bong ra ở một ngưỡng lực gỡ vừa phải, nên một lực mạnh bất ngờ khi cắn đồ cứng dễ làm nó bung.
Vì vậy các thủ phạm quen thuộc là đá lạnh, kẹo cứng, mía, sụn, các loại hạt, bánh mì vỏ giòn, hay thói quen cắn bút và móng tay. Một số ít trường hợp mắc cài bung do bề mặt răng chưa khô hẳn lúc dán, hoặc keo đã mỏi sau thời gian dài. Nếu bạn bị bung lặp đi lặp lại ở cùng một vị trí, hãy nói với bác sĩ để kiểm tra lại khớp cắn và kỹ thuật dán.
Mắc cài lỏng nhưng còn dính dây cung thì xử lý sao?
Trường hợp này nhẹ và rất hay gặp. Bạn cứ để mắc cài nguyên trên dây cung, không cố gỡ ra, vì nó vẫn đang được dây cung giữ đúng hàng (theo AAO, 2024). Nếu mắc cài xoay hoặc trồi ra cọ vào má, lấy một viên sáp chỉnh nha nhỏ bằng hạt đậu vo tròn rồi bịt lên. Cách dùng sáp có trong bộ dụng cụ chăm sóc khi niềng.
Sau khi cố định tạm, bạn vẫn cần đến phòng khám để bác sĩ gắn lại đúng vị trí. Một mắc cài lệch tuy ít gây khó chịu nhưng truyền lực sai lên răng, để lâu sẽ làm chậm tiến độ. Trong lúc chờ, ưu tiên nhai ở bên hàm còn lại và ăn đồ mềm.
Lỡ nuốt phải mắc cài thì có nguy hiểm không?
Thường thì không. Một mắc cài nhỏ nếu trôi xuống đường tiêu hóa phần lớn sẽ theo phân ra ngoài sau vài ngày mà không gây hại. Bạn chỉ cần theo dõi và báo phòng khám để được hướng dẫn.
Tình huống cần xử lý khẩn là khi nghi mắc cài lọt vào đường thở: ho sặc dữ dội, khó thở, đau ngực hoặc thở khò khè. Lúc đó đây là cấp cứu, bạn cần đến cơ sở y tế gần nhất ngay (theo AAO, 2024). Trường hợp này hiếm, nhưng biết trước dấu hiệu giúp bạn phản ứng đúng thay vì hoảng loạn.
Rớt mắc cài có phải đến phòng khám gấp không?
Phụ thuộc vào tình trạng, nhưng đa số không cần đi trong đêm. Nếu chỉ là mắc cài lỏng hoặc rời mà bạn đã cố định tạm và ít khó chịu, bạn có thể đợi đến buổi hẹn gần nhất hoặc giờ làm việc kế tiếp. Chỉ các dấu hiệu đường thở kể trên mới cần cấp cứu ngay.
Về chi phí, qua quan sát thị trường của Pi Dentist, nếu bạn còn giữ được mắc cài và số lượng rơi không nhiều thì nhiều phòng khám gắn lại trong buổi tái khám mà không tính thêm; mất mắc cài hoặc rơi nhiều cái thì có thể phát sinh phí mua mắc cài mới. Đây là quan sát chung, không phải bảng giá của một phòng khám cụ thể, nên bạn hãy hỏi rõ nơi mình điều trị. Nếu muốn hiểu bức tranh các sự cố khác, xem thêm 10 sự cố niềng răng thường gặp.
Làm sao tránh bị rớt mắc cài lần sau?
Phòng tránh chủ yếu nằm ở thói quen ăn uống. Cắt nhỏ thức ăn, bỏ thói quen cắn xé bằng răng cửa, tránh đồ cứng và dai trong suốt quá trình niềng. Gợi ý cụ thể có trong bài ăn uống khi niềng răng.
Ngoài ra, đeo máng bảo vệ khi chơi thể thao va chạm, và đi tái khám đúng hẹn để bác sĩ phát hiện sớm mắc cài có dấu hiệu lỏng. Biết cách giữ bình tĩnh và xử trí gọn gàng khi gặp sự cố cũng là một phần của việc chuẩn bị tâm lý trước và trong khi niềng, giúp hành trình nhẹ nhàng hơn.
Nguyễn Như Ngọc, Founder & Content Researcher, Pi Dentist
Tài liệu tham khảo
- American Association of Orthodontists (2024). What is an Orthodontic Emergency? AAO
- Nimplod P, Tansalarak R, Sornsuwan T (2021). Debonding strength of metal and ceramic brackets. Dental Press Journal of Orthodontics, 26(3):e2119177. PMID 34190770